انجام دهد مگر آنان كه وجودشان را در ذات اقدس حق فانى و محو ببينند و در برابر وجود مطلق الهى براى خود موجوديتى احساس نكنند تا در عبادتشان نفع شخصى در نظر بگيرند و يا از عقوبتى كه متوجه آنان است بترسند و تنها توجه‌شان به پروردگارشان و خالقشان باشد و به جز او از همه جا و از همه‌كس ببرند و قطع توجه كنند . آرى ، تنها آنان كه به اين مرحله از بندگى رسيده‌اند ، مىتوانند عبادت خالصانه انجام دهند به طورى كه در عبادتشان جز ذات پاك پروردگار انگيزه ديگرى در خود احساس نكنند و ما جز معصومين ( ع ) كسى را سراغ نداريم كه به اين مرتبه از بندگى برسد و چنين عبادتى را انجام دهد چون كه تنها آنانند كه به مرحلهء اخلاص رسيده‌اند و از بندگى خالص و مخلص گرديده‌اند ( 1 ) - كه شيطان نمىتواند به آنان نزديك گردد و آن‌ها را اغوا كند . آنان مصداق كامل همان آيه شريفه هستند كه مىفرمايد : وَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ . إِلَّا عِبادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ . « 1 » و همه آن‌ها را گمراه خواهم ساخت . مگر بندگان مخلصت را . على ( ع ) امير مؤمنان و پيشواى پرستش‌كنندگان نيز در اين مقام مىگويد : از ترس آتش و يا به آرزوى بهشت تو را پرستش نمىكنم بلكه تو را سزاوار پرستش مىبينم و تو را مىپرستم . « 2 » اين مرحله از عبادت تنها امير مؤمنان و افرادى چون آن حضرت كه به كمال عبوديت رسيده‌اند و جز خدا كسى يا چيزى را نمىشناسند و حتى از خويشتن نيز بىخبرند اختصاص دارد و پرستش ساير عبادت‌كنندگان به همان دو قسم اول منحصر است ، زيرا افراد ديگر به آن مرتبه از بندگى نرسيده‌اند كه جز خدا كسى را نبينند و در برابر ذات اقدس الهى ، هستى و وجود خويش را به دست فراموشى بسپارند و در فكر سود و زيان خويشتن نباشند ، خدا را تنها براى خدا بپرستند . با اين مقدمه ، بطلان و بىاساس بودن نظريهء عده‌اى روشن مىشود كه مىگويند : اگر عبادت خدا از بيم و اميد انسان سرچشمه گيرد و انگيزهء آن ترس يا طمع باشد ، اين عبادت درست نيست ، بلكه بايد عبادت براى خدا انجام گيرد ، آن هم فقط به اين جهت و انگيزه كه ذات اقدس خداوند سزاوار عبادت و پرستش است . اين نظريه و گفتار بدين جهت باطل است كه اين مرحله از عبادت براى تمام افراد بشر به جز معصومين ( ع ) امكان‌پذير نيست و چيزى كه امكان ندارد ، قابل تكليف نيست . به عبارت ديگر : اين

--> ( 1 ) حجر / 39 ، 40 . ( 2 ) مرآت العقول ، 2 / 101 .